ژاژ

در ایران هم که بودم انتخابات کشورهای غربی را به دقت دنبال می کردم، این بزنگاه های سیاسی همیشه از دو جهت برای من مهم بوده است:

اول این که دوست داشتم و دارم حزبی به قدرت برسد که یا کوچک ترین --- در دستور کارش نباشد یا با تغییر شرایط، روابط اقتصادی و سیاسی گرمی با ایران برقرار کند که از این رهگذر طبقه متوسط به عنوان بزرگ ترین حامی دموکراسی در ایران تقویت شود. این لنگ در هوایی و پا در زمینی سی سال اخیر لطمات سنگینی به ما زده است.

دیگر این که با برنامه کارآمد اقتصادی به استحکام سرمایه داری و جهانی شدن که بی وقفه ناقوس مرگ رژیم های توتالیتر را می نوازد یاری رساند، برنامه ای که می تواند بنا به شرایط از لیبرال راست آغاز شود و به سوسیال دموکراسی ختم شود.

--------

فرانسوا اولاند را هم در همین بستر می بینم. امیدوارم که متاثر از الگوهای بی معنای چند فرهنگی و تحمل رژیم های غیر دموکراتیک و بر هم زننده نظم جهانی نباشد و وقت خود و عمر ما را به گفت و گو با --- هدر ندهد.

اولاند و دیگر سوسیال دموکرات های اروپایی (حتی اگر اسم خود را سوسیالیست گذاشته باشند) بال چپ ققنوس لیبرالیسم هستند که بسته به شرایط ممکن است به بهزیستی انسان کمک کنند.

--------

دیگر این که از آموزه های مهم مارکسیسم یکی همین دولت طبقاتی است. خلاصه این که در غرب به این دلیل که دولت نماینده طبقات است (گاه یک طبقه و گاه به تناسب قوا چند طبقه) با تعویض دولت بدون تغییرات زیربنایی امکان تغییرات شدید وجود ندارد، چرا که تغییر شرایط وابسته به تغییر قوای طبقاتی است و انتخابات هر چند که رابط دیالکتیک طبقات و دولت است اما بیش تر در روبنا قرار می گیرد. در این مورد فرانسه اول باید طبقه کارگر (به فرض این که آرمان های سوسیالیستی را پی گیری کند - که در این چند ساله اوج بحران نکرد -) از طبقه متوسط و بورژوازی قوی تر شود سپس با پیروزی در انتخابات تغییرات مد نظر خود را صورت دهد. از همین جاست که لنین هم اگر از جعبه شیشه ای میدان سرخ تا صندلی قهوه ای کاخ الیزه بالا می رفت به همین دوراهی همیشگی می رسید، یا در عرش بماند و فرانسه را به فرش اندازد یا کوتاه بیاید و فرانسه را بالا ببرد.

+ به تاريخ سه شنبه نوزدهم اردیبهشت 1391 0:50 قبل از ظهر از امین ریاحی |

اندیشه اسطوره ای

لا به لای یادداشت هام می گشتم که این متن خام رو راجع به اسطوره و اندیشه اسطوره ای پیدا کردم. احتمالا تاریخش بر می گرده به یه سال و نیم پیش:

به تازگی با اسطوره و اسطوره اندیشی آشنا شدم. همین آشنایی با اسطوره بود که من را از ادامه کارم در حوزه یونان بازداشت. پیش از این آشنایی نسبی با عقل مدرن و نگاه سنتی داشتم اما اسطوره اندیشی مبحثی است که علی رغم اهمیتش کمی مهجور مانده است. کار بر روی اسطوره شناسی برای من کمی سخت، خسته کننده و طولانی بود. ارزیابی های شتابزده را از این پس با چند یادداشت پیرامون اسطوره شناسی ادامه می دهم.

اما اسطوره چیست؟ در یک بررسی شتابزده می توان تفاسیر مختلفی که نسبت به اسطوره صورت می گیرد را چنین دسته بندی کرد:

1- اسطوره به مثابه تمثیل: در این دیدگاه اسطوره حامل راز است، رازی که با تفسیر تمثیلی عیان می شود.

اسطوره در جایگاه حقیقت: در این جا اسطوره خود حقیقت است، به این معنا که اسطوره داستان تکوین خداست (متافیزیک شلینگ).

اسطوره به عنوان یک پدیده روانشناختی: در این جا اسطوره نیاز بشر است برای گریز از ترس از طبیعت یا تنهایی یا امثال این ها، در این جا اسطوره بیشتر داستان تکوین انسان است.

اسطوره به مثابه دروغ طبقه حاکم: این تفسیر تقریبا نگاه چپ های سنتی است به اسطوره که آن را روبنا می دانند و گونه ای از ایدئولوژی تخدیری.

اسطوره به مثابه تاریخ: در این جا اسطوره گونه ای روایت تاریخی است که قهرمانان آن به مرور زمان به اساطیر تبدیل شده اند.

اسطوره به عنوان یک کل منسجم و فرم سمبلیک: در این دیدگاه که حاوی بینش فلسفه انتقادی است اسطوره گونه ای از بینش بشر است. اسطوره کل منسجم و دستگاهی فکری است که قوانین، ساختار و نگاه خاص خود را داراست. این دیدگاه اندیشه اسطوره ای را در برابر عقل مدرن قرار می دهد و اسطوره را در برابر فلسفه.

اسطوره در نگاه یونگ: در این زمینه هنوز چیزی نمی دانم.

هر کدام از این دسته ها و به خصوص فرم سمبلیک در آینده بررسی خواهد شد.

تفکر اسطوره ای دشمن آشتی ناپذیر خرد انتقادی است و در یک معنا می توان تاریخ اندیشه فلسفی را آکنده از نبرد با تفکر اسطوره ای دید. فلسفه پیش از آن که به دیگر قلمروهای فرهنگ بپردازد توجه خویش را به اسطوره و تصاویر آن معطوف داشت (ک ص 41). اولین تلاش فلسفه برای رهایی از اسطوره، تفسیر تمثیلی اسطوره است در زمانی که نخستین فلاسفه یونان با تفسیر تمثیلی اسطوره سعی می کردند خود را از قید آن رها کنند، گونه ای از مبارزه که همچنان ادامه دارد.

رابطه متقابل میان اندیشه فلسفی و اندیشه اسطوره ای به وضوح در مفهوم آرکه (= منشا اسطوره ای، مبدا منطقی) نمایان می شود (ک42). به عبارتی دیگر در یونان باستان دو مفهوم منشا اسطوره ای و مبدا منطقی به گونه ای به یکدیگر نزدیک بودند که برای هر دو از واژه آرکه استفاده می کردند.

در واقع مفسر، با تفسیر تمثیلی اسطوره ضمن حفظ حرمت اسطوره به عنوان یک حقیقت پنهان، هم خود را پایبند اسطوره قلمداد می کند و هم از گزند اسطوره باوران که رد یک باره اسطوره را بر نمی تابند می گریزد.

اما افلاطون برخلاف مفسران تمثیلی اسطوره و به خصوص سوفسطاییان، اسطوره را یک کل خودبسامان می بیند و آن را در مقابل کل شناخت نظری قرار می دهد تا یکی را با دیگری بسنجد هر چند مسلم است که پس از افلاطون، یونانیان و حتی نوافلاطونیان به شیوه تفسیر تمثیلی اسطوره بازگشتند و از طریق آنان این روش به قرون وسطی و رنسانس رسید (ر.ک: ک43).

جریان دیگری که به اسطوره می پردازد و خود را مشتاق اسطوره می داند رومانتیسم است. رومانتیک ها اسطوره را نه با تحلیل فلسفی که با علاقه مندی و بیشتر به گونه گردآوری و استفاده ادبی و با نوعی حالت تسلیم می دیدند.

+ به تاريخ یکشنبه بیستم آذر 1390 7:28 قبل از ظهر از امین ریاحی |

بررسی امکان و امتناع بسط گفتمان حقوق بشر در نهاد روحانیت

گفت و گوی من با مهدی خلجی را در ادامه مطلب بخوانید.

خبرگزاری هرانا – در سه شماره اخیر خط صلح، مسئله جایگاه حقوق بشر در انقلاب ۵۷ را در گفت‌و‌گو با ابوالحسن بنی صدر، فرخ نگهدار و حسن شریعتمداری بررسی کردیم.

درک جایگاه حقوق بشر در انقلاب ۵۷ بدون آگاهی از موضع روحانیت در برابر حقوق بشر و به طور کلی شناخت نسبت فقه و حقوق بشر دور از ذهن می‌نماید، به همین دلیل این بار در گفت‌و‌گو با مهدی خلجی، پژوهشگر دینی، به کنکاش در رابطه روحانیت و حقوق بشر می‌پردازیم.

واقعیت این است که تجددخواهان ایرانی در بزنگاه‌های تاریخی اغلب دست یاری خواهی به سوی روحانیت دراز کرده‌اند و از آنجا که مسئله محوری بخش عظیمی از تجددطلبان، مقوله حقوق بشر است شناخت نسبت فقه و حقوق بشر می‌تواند برخی ابعاد کیفیت رابطه تجددخواهان و روحانیت را معلوم کرده و نیاز یا عدم نیاز به ادامه این انتظار دائمی را روشن سازد. بنابراین شناخت نسبت فقه و حقوق بشر علاوه بر آنکه به خواست‌های انقلاب ۵۷ نور می‌تاباند، درک و پیش بینی حال و آینده ایران را نیز به واقعیت نزدیک‌تر می‌گرداند.

ادامه مطلب

+ به تاريخ سه شنبه دهم آبان 1390 11:52 بعد از ظهر از امین ریاحی |

نجات

در مسئله جدایی آذربایجان آمریکایی ها سرسختانه در برابر شوروی ایستادند و مانع از جدایی آذربایجان ایران به نفع شوروی شدند، در حالی که در همان دوره اکثر کشورهای اروپای شرقی را بدون مقاومت به مسکو تسلیم کردند.

پاسخ به چرایی عملکرد آمریکا را می توان با توجه به نمونه بهار عربی یافت. در بهار عربی مردمان کشورهایی که نزدیکی فرهنگی تاریخی نسبی با یکدیگر داشتند همراه با هم علیه نظم استبدادی منطقه بپاخاستند. همین روند را می توان در انقلاب های رنگی دوران بوش پسر و دموکراتیزیشن کشورهای اروپای شرقی در زمان بوش پدر نیز مشاهده کرد.

آمریکایی ها هنگام تسلیم اروپای شرقی به مسکو به این واقعیت نظر داشتند که نزدیکی های فرهنگی اروپای غربی به اروپای شرقی و اروپای شرقی به روسیه ممکن است آتش انقلاب های متوالی کمونیستی را در این کشورها روشن کند. به این ترتیب که در نتیجه انقلاب در یکی از کشورهای اروپای شرقی، کل اروپای شرقی و در نتیجه انقلاب در اروپای شرقی اروپای غربی نیز به دام انقلاب های کمونیستی بیفتد، چنان که بهار عربی یا انقلاب های رنگی به همین ترتیب رخ دادند. بنابراین دنیای غرب به تسلیم بدون انقلاب اروپای شرقی به شوروی رضایت داد در حالی که در نمونه آذربایجان که چنین امکانی وجود نداشت سرسختانه ایستاد.

بی تردید هوشیاری قوام و دلایل بسیار دیگری در این بازی نقش ایفا می کردند.

+ به تاريخ دوشنبه نهم آبان 1390 8:39 بعد از ظهر از امین ریاحی |

گزارش 20 میلیون رای

سبز بودن ما به این معنا نیست که می خواهیم همه را به رنگ خود درآوریم و یک رنگ کنیم ... سبز بودن زیستن در کنار یکدیگر با درک تفاوت ها و اختلاف آراء و نظرات و سلایق یکدیگر است.

آخرین مصاحبه

+ به تاريخ شنبه هفتم آبان 1390 2:45 بعد از ظهر از امین ریاحی |

Karamazovs, V:II

جواب مرد به پرسش بازجو را که درباره جلسات کلیسا می پرسید می توانستم حدس بزنم. «باور کنید جلسه ای به آن شکل وجود نداشت». در این لحظه من رو به دیوار ایستاده ام، منتظرم کسی مچ دستم را بکشد، به اتاقی بروم و باز رو به دیوار بنشینم.

آن چه که باعث شده پس از سال ها هنوز هم مکالمات بازجوی دایره مذاهب و نوکیش مسیحی را به یاد بیاورم و به آن مرد فکر کنم «وضعیت»ی بود که نوکیش در آن قرار داشت.

من هر چیزی را که می خواستند بدون نگرانی علیه خودم بر روی کاغذ و در برابر دوربین اعتراف می کردم و بابت کارهایم پوزش می خواستم.

وضعیت نوکیش «هولناک» بود، هر دوی ما ترسیده بودیم، اما او نمی توانست توبه کند یا عذر بخواهد. نوکیش در صورتی که بر موضع خود می ماند کشته و در صورتی که تقیه می کرد لعن می شد. پروردگارش مسیح، لعنتش می کرد.

تصور من از تغییر دین، تزریق معنا به زندگی است. کسی که دین خود را تغییر می دهد، به خصوص زمانی که به دین باستانی تری باز می گردد در برابر تاریخ، هویت، خانواده و گذشته خویش ایستاده است. حال اگر در موقعیتی قرار گیرد که برخلاف دستور اکید آیین جدید تقیه پیشه کند نه تنها گذشته خود را از دست داده بلکه خودش را نیز به عنوان یک فرد انسانی از دست می دهد.

آن مرد قبل از این که فرصتی برای تجربه طولانی مسیحیت پیدا کند باید بین شهادت و الحاد دست به انتخاب می زد. صدایش می لرزید. اگر جواب بازجو را محکم می داد یا از اعتقادش دست می کشید همچون حالا همواره در یاد من می ماند اما در روح من اثر نمی کرد. کما این که اثری از پاسخ های محکم مرد سنی به بازجویش در من نمانده است.

+ به تاريخ چهارشنبه سیزدهم مهر 1390 4:54 قبل از ظهر از امین ریاحی |